Адольф Янушкевіч

Янушкевіч Адольф Міхал Валяр’ян Юліян (9.6.1803 г., Нясвіж — 6(18).6.1857 г., маёнтак Дзягільна Мінскага пав. Мінскай губ., цяпер в. Дзягільна Дзяржынскага р-на Мінскай вобл.), падарожнік, пісьменнік. Пісаў на польскай мове. Вучыўся ў дамініканскай школе ў Нясвіжы. У 1823 г. скончыў філалагічны факультэт Віленскага універсітэта. Быў членам Таварыства блакітных, блізкага да філарэтаў. У студэнцкія гады пісаў па-польску вершы ў сентыментальнай стылістыцы (дума «Мелітон і Эвеліна», 1821). У 1823—1826 гг. жыў у Камянцы, быў дэпутатам цывільнай палаты ў Галоўным судзе. Шмат падарожнічаў па Еўропе; сустракаўся з А. Міцкевічам, Ю. Славацкім, І. Гётэ. Вярнуўся на Радзіму ў 1830 г. Узяў удзел у паўстанні 1830—1831г.; быў адным з кіраўнікоў паўстанцкага легіёна. Арыштаваны ў сакавіку 1831 г. У 1832 г. сасланы ў Сібір. У ссылцы пераклаў «Гісторыю заваявання Англіі нарманамі» А. Цьера. Падарожнічаў па Сібіры, Казахстане, Кіргізіі. Вярнуўся ў Беларусь у 1856 г.; пасяліўся ў радавым маёнтку Дзягільна. Яго падарожныя нататкі сабраў брат Яўстафій, апублікаваў Ф. Вратноўскі пад назвай «Жыццё Адольфа Янушкевіча і яго лісты з кіргізскіх стэпаў» (Парыж. 1861. Кн. 1—2). Паслужыў прататыпам рэвалюцыянера Адольфа ў паэме А.Міцкевіча «Дзяды».

Творы Адольфа Янушкевіча

Янушкевич, А. Дневники и письма из путешествия по казахским степям / А. Янушкевич ; пер. с польского на русский Ф. Стекловой.-Алма-Ата,  1966.

Янушкевич, А. Дневники и письма о путешествии в казахскую степь / А. Янушкевич.- Алма-Ата,1972

Янушкевич, А. Дневники и письма из путешествия по казахским степям / А. Янушкевич.- Алматы, 2005.

      Янушкевич, А.  Дневники и письма из путешествия по казахским степям (Текст). Т.29 / А.Янушкевич.- 2-е изд. доп.-Астана : «Алтын кітап»,2007.-384с.- (Библиотека казахской этнографии).
В книгу вошли письма и выдержки из дневника польского путешественника. Известная работа великого ученого представляет собой кладезь информации по истории и культуре казахского народа.


Літаратура аб жыцці і творчасці

Żywot Adolfa Januszkiewicza i jego listy ze stepów kirgizkich.- Paryż, Drukarnia J. Claye, 1861

Афанасьеў, В. Лёс аднаго выдання / В. Афанасьеў // Літьаратура і мастацтва.-2009.-№25.-С. 14.

Бадовски, Р. Польские певцы Казахстана / Р. Бадовски.-Семей : Международный клуб Абая,2005.-165 с. (перевод польского издания: Badowski, R. (польск.)русск. Polscy piewcy Kazachstanu. Pelplin, Bernardinum, 2002.-81 с.

Бутэвіч, А. Бунтоўны сябар Адама Міцкевіча і даследчык казахскіх стэпаў Адольф Янушкевіч / А. Бутэвіч // Звязда.-2001.-22 верасня.

Валахановіч, А. Адольф Янушкевіч: паўстанец, паэт, этнограф / Анатоль Валахановіч // Сцяг Кастрычніка.-2010.-27 студзеня, 30 студзеня.

Валаханович, А.И. Дзержинщина:прошлое и настоящее / А.И. Валаханович, А.Н. Кулагин.-Мн.,1986.-С. 149.

Воробьев, В. Казахский дневник польского путешественника / В. Воробьев // Кызылординские вести.-2011.-11 августа

Галоўка, С. Па дарозе ў Коласаў край / С. Галоўка // Роднае слова.-1995.-№2.-С. 70

Ганьжа, С. Янушкевич и декабристы // Тагильский рабочий.-1988.-12 июля.

Гарбачова, В.В. Удзельнікі паўстання 1830-1831 г. на Беларусі : біябібліяграфічны слоўнік / В.В. Гарбачова.-Мінск : БДУ,2004.

Грицкевич, В.П. По Казахстану / В.П. Грицкевич // От Нёмана к берегам Тихого океана / В.П. Грицкевич.-Мн. : Полымя,1986.

Жыцьцё Адольфа Янушкевіча і яго Лісты з кіргіскіх стэпаў. I том. /  пер. з пол. мовы, прадм і камэнт Г. Суднік-Матусэвіч.-Мінск : Медисонт, 2008.-208с.

Культикова, Р. Дипломатическая миссия Янушкевича // Р. Культикова // Тагильский рабочий.-1987.-24 октября.

Культикова, Р. Первый библиотекарь / Р. Культикова // Тагильский рабочий.-1987.-15 июля.

Мальдзіс А. Падарожжа ў ХІХ стагоддзе / А. Мальдзіс.-Мн., 1969.

Последователь декабристов // Белорусский экватор : путевая кн. : в 6-ти тетрадях.-Мн.,1981.-С. 114.

Савинов, Б. Его сердце покоится в Дягильно / Б. Савинов // Сцяг Кастрычніка.-2005.-С.2.

Савченкова, Т.П. Ишим и литература. Век XIX-й : очерки по литературному краеведению и тексты-раритеты / Т. П. Савченкова ; Ишим.краевед. музей, Ишим. гос. пед. ин-т им. П. П. Ершова. — Ишим : Изд-во ИГИ, 2004.-312с.- (Библиотека альманаха «Коркина слобода»).

Сазановіч, У. Мяцежнік / У. Сазановіч // Голас Радзімы.-1986.-20 сакавіка.

Сатаев, А.Р.  Наследие польского друга / А.Р. Сатеев // В лебедей не стреляют / А. Сатаев. - Алматы : Айнар, 2011. - С.260-263.

Филь, С. Поляки в Ишимской ссылке: первая  половина ХІХ века / Сергей Филь // Коркина слобода : Краеведческий альманах:выпуск 4. – Ишим : изд-во ИГПИ им. П. П. Ершова,2002.-С. 9-14.

Целеш, Л. Адольф Янушкевіч / Лявон Целеш // Новы час.-2012.-11 мая

Целеш, А. Вёска, багатая на гісторыю / Лявон Целеш // Літаратура і мастацтва.-2012.-29 чэрвеня.-С. 23.

Целеш, Л. Шануйма памяць продкаў / Лявон Целеш // Краязнаўчая газета.-2010.-№2.-С. 2.

Янушкевіч Адольф Міхал Валяръян Юліян // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. т.18.-Мн.,2004.-С. 276.

Янушкевіч Адольф Міхал Валяръян Юліян // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6-ці т. т.6:кн.2.-Мн.,2003.-С. 298.

Янушкевіч Адольф Міхал Валяръян Юліян // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5-ці т. т.3. .-Мн.,1987.-С. 689-690.

Янушкевіч, Я. Успаміны (1805-1831) / Яўстафій Янушкевіч.-Мінск : Лімарыус,2011.-255с.

Рэсурсы інтэрнэт

 Александр Одоевский // http: //www.ikz.ru/siberianway/ishim-literature/index.html

Амержанов, К. Степные дневники / К. Амержанов // http://nurmedia.ru/society/328-stepnyie-dnevniki.html.

Дворяшин, Ю.А. Один год из жизни Александра Одоевского / Ю.А. Дворяшин //  www.ishimhistory.ru

Дуб Одоевского // http://www.taksikmv.ru/index.php? name=articles &op=read&art=246&cat=117.

Залеўскі, С. Ад Нясвіжа да Петрапаўлаўска / С. Залеўскі // www.golas.by
Имена в Истории Ишима: Адольф Янушкевич // http://www.vishime.ru/blogs/2010/02/25/imena-v-istorii-ishima-adolf-yanushkevich/

Имена в Истории Казахстана: Адольф Янушкевич // http www.petropavl.kz/history/yanyshkevih.shtml.

Карлюкевіч, А. Масты пабрацімства: Беларусь і Казахстан / Алесь Карлюкевіч // http://www.polymja.lim.by/?p=157

Летопись событий Нижнетагильского горного округа // http://www.moytagil.ru/gorod/istoriya/letopis-nizhnetagilskogo-gornogo-okruga

Мальдзис, А. Письма из степи. Драматическая судьба уроженца Несвижа Адольфа Янушкевича / Адам Мальдзис // http://sb.by/post/80172/

Янушкевіч, Адольф Міхайлавіч // http://ru.wikipedia.org/wiki/ Янушкевич, Адольф_Михайлович

Янушкевіч Адольф Міхал Валяр’ян Юліян // http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19918