Абрам Рэйзен

Описание: рейзен аврамАбрам (Аўром, Аўрахам) Калманавіч Рэйзен (Рейзін),  навэліст, паэт і журналіст, нарадзіўся ў м. Койданава Мінскай губерніі, цяпер Дзяржынск.
Вучыўся ў хедары, затым у свайго дзядзькі, знаўцы Талмуда. Пачаткам рускай і нямецкай моў, а таксама граматыкі іўрыту Абрама навучыў бацька, Калман Рэйзен.
Сам Абрам Рэйзен складаў вершы з дзевяці гадоў. У 1891 г. адзін з вершаў Рэйзена быў змешчаны ў першым выпуску «Ды ідышы бібліятэк», а ў 1892 г. філадэльфійская газэта «Штот-цайтунг» надрукавала вершы Рэйзена, атрыманыя праз Шалома Алейхема.
У гэтыя гады Рэйзен настаўнічаў у мястэчках, непрацяглы час жыў у Мінску. У 1895—1898 гг. служыў у расійскім войску (музычная рота), а сваёй дэмабілізацыі прысвяціў паэму «Майн цурыккер ахейм» («Маё вяртанне дахаты», штотыднёвік «Драпак ід», Кракаў, 1899). У канцы 1899 г. пераехаў з Мінска ў Варшаву. Незадаволены прапагандай сіянізму і іўрыту ў «Драпак ід», Рейзен выдаў альманах «Дос цванцікстэ йорхундэрт» («Дваццатае стагодздзе», Варшава, 1900), які адпавядаў поглядам Абрама на «жаргон» ідыш як на мову сучаснай літаратуры і навукі яўрэйскага народу. У 1900-х гг. Абрам стаў вядомы  як аўтар поўных сацыяльнага пратэсту вершаў у народным духу, частка якіх стала папулярнымі песнямі. Літаратурная дзейнасць Рэйзена была надзвычай прадуктыўная і шматстайная (да 1929 г. збор ягоных твораў складаўся з 24 тамоў). Шмат сіл аддаў Абрам выданню літаратурных часопісаў на ідыш, а таксама рэдагаванню розных пэрыядычных выданняў і перакладам на ідыш (у тым ліку з рускай мовы і з іўрыту). Абрам надаваў таксама шмат увагі ўдасканаленню школ на ідыш: выданню хрэстаматыяў і кніг для школьнага чытання, сумесна з братам Залманам склаў слоўнік словаў, якія ўвайшлі ў ідыш з іўрыту.
Пасля дзвюх паездак у ЗША Абрам канчаткова пасяліўся там напачатку Першай сусветнай вайны. У яго творах (у тым ліку і ў аднаактных п’есах, якія ён пачаў пісаць з 1909 г.) з’явіліся амэрыканскія рэаліі, але пэрсанажы заставаліся тымі ж жыхарамі Беларусі. У 1928 г. здзейсніў турнэ па краінах Заходняй Еўропы і Савецкім Саюзе, дзе быў асабліва цёпла сустрэты.

ТВОРЫ

Рейзен, А. Юбилеум аусгабе : т 1-12 / А. Рейзен.-Нью-Йорк, 1920;
Рейзен, А. Але верк : т. 1—24 / А. Рейзен.-Вильна, 1929;
Рейзен, А. Дерцейлунген. / А. Рейзен ; Вступ. ст. М. Литвакова.-Киев, 1929;
Рейзен, А. Ойсгевейлте верк ин драй бендер : т. 1—3 / А. Рейзен.-Москва, 1929.
Рейзен, А. Дождь / Авром Рейзен // http://poem.svistok.ru/works/9255426.html
Рейзен, А.Зимой / Авром Рейзен // http://www.stihi.ru/2002/08/05-637
Рейзен, А.  Ханука. идиш // Авром Рейзен // (http://www.sunround.com)

ЛІТАРАТУРА АБ ЖЫЦЦІ І ТВОРЧАСЦІ

Абрам Рэйзен // http://be-x-old.wikipedia.org/wiki/Абрам_Рэйзен
Авром Рейзен // http://www.belisrael.info/content/index.php?option=com_ content&view=article&id=107:evr-pisateli-i-poeti&catid=143:pam-vrem-pisateli-&Itemid=80
Валахановіч А. І. Пісьменніцкая сям’я з Койданава / А.І. Валахановіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна.-Мінск, 2004.-С. 622.
Еврейский поэт Авром Рейзен // http://www.languages-study.com/yiddish/reizen.html
Рейзин Авром // http://www.newswe.com/calendar/cal_a1.html
Рейзен Авром Калманович // http://www.rujen.ru/index.php /РЕЙЗЕН_Авром_Калманович
Хейфец, И. Хронология становления и развития идиш-литературы / Иосиф Хейфец //http://berkovich-zametki.com/2009/Zametki/Nomer11/Kheyfets1.php